દેશમાં આધાર કાર્ડ આજે માત્ર ઓળખનો પુરાવો નથી રહ્યો, પરંતુ સરકારી યોજનાઓથી લઈને બેંકિંગ સેવાઓ સુધી લગભગ દરેક જગ્યાએ તેનો ઉપયોગ થાય છે. બેંક ખાતું, મોબાઇલ સિમ, ગેસ સબસિડી, પેન્શન, સ્કોલરશિપ જેવી ઘણી સેવાઓમાં આધાર મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તાજેતરમાં સમાચાર સામે આવ્યા છે કે કેટલાક લોકોના આધાર નંબર નિષ્ક્રિય અથવા બંધ કરવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે લોકોમાં ચિંતા જોવા મળી રહી છે. આધાર સંભાળતી સંસ્થા UIDAI દ્વારા ડેટાબેસને વધુ સુરક્ષિત અને સાચો રાખવા માટે આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હોવાનું કહેવાય છે.
આધારનું વધતું મહત્વ
આધાર નંબર આજે ભારતનું સૌથી મોટું ઓળખ પ્રણાલી બની ગયું છે. સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી ઘણી યોજનાઓમાં લાભાર્થીની ઓળખ આધાર દ્વારા જ ચકાસવામાં આવે છે.
ડિજિટલ પેમેન્ટ અને Direct Benefit Transfer (DBT) જેવી વ્યવસ્થાઓ પણ આધાર આધારિત છે. એટલે જો આધાર માહિતી ખોટી હોય અથવા જૂની હોય, તો ઘણી સેવાઓમાં મુશ્કેલી આવી શકે છે.
આધાર નંબર બંધ થવાનું મુખ્ય કારણ
UIDAI સમયાંતરે આધાર ડેટાબેસની તપાસ કરે છે જેથી તેમાં રહેલી ખોટી માહિતી અથવા નકલી રેકોર્ડ દૂર કરી શકાય. તપાસ દરમિયાન કેટલીક સમસ્યાઓ સામે આવે છે જેના કારણે આધાર નંબર તાત્કાલિક રીતે નિષ્ક્રિય થઈ શકે છે.
જેમ કે:
- લાંબા સમયથી આધાર અપડેટ ન કરવું
- નામ, જન્મ તારીખ અથવા સરનામાંમાં ભૂલ
- એક વ્યક્તિના નામે બે આધાર નંબર હોવા
- મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિનો આધાર હજુ સક્રિય હોવો
આવા કેસોમાં તપાસ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી આધાર નંબર બંધ અથવા રોકી દેવામાં આવે છે.
10 વર્ષ જૂના આધાર માટે નવી સૂચના
UIDAI મુજબ જો કોઈ વ્યક્તિનું આધાર કાર્ડ 10 વર્ષથી વધુ જૂનું છે અને તેમાં કોઈ અપડેટ કરાવ્યું નથી, તો માહિતી અપડેટ કરાવવી જરૂરી બની શકે છે.
આ અપડેટ દરમિયાન નીચેની વિગતો ફરી ચકાસવામાં આવે છે:
- બાયોમેટ્રિક માહિતી
- આંગળીઓના નિશાન
- આંખનું સ્કેન (Iris)
- નવી ફોટોગ્રાફ
- સરનામું અને ઓળખ દસ્તાવેજ
આ પ્રક્રિયા આધાર ડેટાબેસને વધુ ચોક્કસ અને વિશ્વસનીય બનાવવા માટે કરવામાં આવે છે.
આધાર નિષ્ક્રિય થાય તો શું અસર પડશે?
જો આધાર નંબર બંધ થઈ જાય, તો કેટલીક સેવાઓમાં સમસ્યા આવી શકે છે.
જેમ કે:
- બેંક ખાતા સાથે જોડાયેલા ટ્રાન્ઝેક્શન
- આધાર આધારિત મોબાઇલ સિમ
- ગેસ સબસિડી
- રેશન અથવા અન્ય સરકારી યોજનાઓ
- પેન્શન અને સ્કોલરશિપ
- PAN સાથે જોડાયેલી કેટલીક આવકવેરા સેવાઓ
એટલા માટે દરેક નાગરિકે સમયાંતરે પોતાના આધારની સ્થિતિ તપાસવી જરૂરી છે.
આધાર સ્ટેટસ કેવી રીતે તપાસશો?
આધાર સક્રિય છે કે નહીં તે જાણવા માટે સરળ રીત છે.
UIDAIની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જઈને આધાર નંબર દાખલ કરવો પડે છે. ત્યારબાદ નોંધાયેલ મોબાઇલ નંબર પર OTP આવશે. OTP દ્વારા ચકાસણી કર્યા પછી આધારની સ્થિતિ જાણી શકાય છે.
જો ઓનલાઈન માહિતી ન મળે, તો નજીકના આધાર સેવા કેન્દ્ર પર જઈને પણ તપાસ કરી શકાય છે.
આધાર અપડેટ કેવી રીતે કરાવવું?
જો આધાર માહિતી જૂની છે અથવા તેમાં ભૂલ છે, તો તેને સુધારવી જરૂરી છે.
નામ, સરનામું અથવા જન્મ તારીખ જેવી માહિતી કેટલીક વખત ઓનલાઈન સુધારી શકાય છે. પરંતુ બાયોમેટ્રિક અપડેટ માટે આધાર સેવા કેન્દ્ર પર જવું જરૂરી હોય છે.
ત્યાં જરૂરી દસ્તાવેજ રજૂ કર્યા પછી નવી માહિતી નોંધવામાં આવે છે.